bogdaniec01 bogdaniec02 bogdaniec03 bogdaniec04 bogdaniec05 bogdaniec06 bogdaniec07 bogdaniec08 bogdaniec09 bogdaniec10
PL EN DE
Znajdujesz się w: Strona główna / Historia

Historia

 

 - 1.jpg

Większa część ziem gminy Bogdaniec leży na obszarze pradoliny toruńsko-eberswaldzkiej, przebiegającej w kierunku wschód - zachód, osiągającej pod Gorzowem szero­kość 22 km. Dno pradoliny Warty jest płaskie, jednak w kierunku kra­wędzi pradoliny teren lekko podnosi się, tworząc nad równym dnem wyraźne tarasy.

Pradolina na całej długości otoczona jest wałem chro­niącym przed wylewem rzeki. Jej dno pokryte jest siecią dróg. W obrębie gminy Bogdaniec, jak wynika z przeprowadzonych badań powierzchniowych Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), odkryte stanowiska    archeologiczne  są śladami głównie osadnictwa kultury łużyckiej tj. 1300 – 300 r. p.n.e. Najstarsze ślady działalności człowieka na tym terenie sięgają mezolitu. Osadnictwo pierwotne na terenie obejmującym gminę koncentrowało z się głownie na wyższych niezalewanych przez Wartę terenach wzdłuż krawędzi pradoliny, tj. wzdłuż drogi Gorzów - Kostrzyn (ślady osadnictwa, o mniejszej jednak intensywności odkryto również w sąsiedztwie wsi Racław i  Stanowice na wysoczyźnie gorzowskiej). Nieliczne punkty osadnictwa zlokalizowano także na zale­wanym przez Wartę dnie pradoliny. Stanowiska te to sezonowe obozowiska związane z eksploatacją, zasobów biologicznych ówczesnych bagien nadwarciańskich oraz z eksploatacją                                   i  przetwarzaniem krzemienia.

 

W okresie średniowiecza, na najkorzystniejszych dla osadnictwa terenach obecnej gminy, powstały najstarsze tutaj wsie - Jenin, Łupowo, Racław i Stanowice (XIII w). Mieszkańcy znajdowali na wysoczyźnie  pola pod uprawę zbóż, a w dolinie łąki  na paszę dla bydła. Mieli  prawo łowiectwa i  zbieractwa na terenie zalewowym.

Dno pradoliny było całkowicie niezaludnione.

 

Początek kolonizacji, na tym odcinku pradoliny toruńsko – eberswaldzkiej można określić na 1686 rok, kiedy to z inicjatywy władz miejskich Gorzowa, założono wieś Chwa­łowice (Landsberg Hollander). Jednakże początkowo za­interesowanie władzy centralnej osadnictwem na tym terenie nie była duże,  ponieważ do lat 60-tych XVIII w.

założono tylko dwie lub trzy wsie z inicjatywy królew­skiej.

 

 - 2.jpg

Pierwsze prace przy osuszaniu pradoliny i budowie wałów zaczęto wykonywać na przełomie 1722/23 roku. Nie czyniono tego wszakże konsekwentnie.  W 1726 roku powstały:  Jeninek, Podjenin, Jeniniec. Osadnicy w pierwszym okresie zmagali się z dużymi trudnościami. Wały przeciwpowodziowe nie poprowadzone na całej długości nie chroniły doliny i wielka powódź w 1734 roku zalała cały obszar. Dopiero za panowania Fryderyka II i po wojnie siedmioletniej, władze berlińskie opracowały plan generalnego zagospodarowania ziem pradoliny nadnoteckiej i nadwarciańskiej od Krzyża do Kostrzyna. Plany te realizował osobisty przedstawiciel króla Franz von Brenkendorff.

Oprócz intensywnego zakładania nowych wsi na prawie holenderskim („olederskim"), również stare wsie średniowieczne przeniesiona na to - korzystniejsze ekonomicznie  -prawo. Prace osadnicze, na terenie gminy Bogdaniec, zakończono w połowie lat 70-tych XVIII wieku. Wszyscy koloniści pochodzący z Polski, Palatynatu, Me­klemburgii,  Saksoni,  Wirtmbergii, Pomorza, a nawet Szwe­cji i Szwajcarii byli wolni od wszystkich powinności (w tym również od służby wojskowej). Otrzymywali oni bezpłatnie drewno do budowy, jak również drewno opałowe i chrust.  Osadnicy mieli prawo wypasu bydła w lasach królewskich; mogli również na koszt państwa (bez cła) transportować inwentarz.

 

Wsie holenderskie miały prawo do samorządu. Nadziały ziemi wynosiły od 10 do 40 mórg, w zamian za czynsz pła­cony po kilku latach wolnizny. W wyniku, kolonizacji w XVIII wieku wykształciła się swo­ista struktura osadnicza, charakteryzująca się znacznym rozproszeniem zabudowy i nieregularnym kształtem wsi.

Granice pomiędzy wsiami wytyczano - z reguły - w sposób naturalny: rowami melioracyjnymi, kanałami, wyniesieniami terenu czy sztuczny (głównie siecią drożną), ulegały częstym zmianom tak w okresie przed 1945 rokiem jak i współcześnie. Bliskie odległości między wsiami powodują, że niektóre regiony nadwarciańskie tej gminy pokryte są dość luźno utkaną siecią osadniczą o amorficznej struk­turze.

Gmina Bogdaniec nasycona jest dość bogato – szczególnie we wsiach "olenderskich" - obiektami zabytkowego budowni­ctwa ryglowego. Stan zachowania tych budynków jest silnie zróżnicowany.  Do czasów współczesnych zachował się jeden, mocno prze­budowany budynek mieszkalny wzniesiony w technice wień­cowej we wsi Włostów.

 

W zdecydowanej większości pierwotnie ryglowa lub całkowicie drewnianą zabudowę wsi, od II połowy XIX wieku zaczęto wymieniać na murowaną (całkowicie ceglana).

Proces ten, którego kulminacja nastąpiła na tym terenie od końca XIX wieku do lat 30-tych XX wieku, ciągle trwa. Obecnie zachowana historyczna zabudowa mieszkalna i gos­podarcza, w zdecydowanie przeważającej części pochodzi z tego okresu.

 

Do dziś na terenie gminy zachowało się ich 10 z 14 istniejących jeszcze przed rokiem 1945 (rozebrano koś­cioły w Jeżykach, Roszkowicach, Gostkowicach i Motylewie).

Z istniejących tylko jeden zachował się z okresu Śre­dniowiecza. Jest to mocna przebudowany, późnogotycki kościół w Sta­nowicach. Z dość dużej grupy kościołów ryglowych, w da­nej formie zachował się, będący w rejestrze zabytków wo­jewództwa gorzowskiego XVIII wieczny kościół w Chwałowi­cach.

 

Kościoły w Bogdańcu i Włostowie po niefortun­nych przebudowach zatraciły niestety całkowicie charakter zabytkowy.

 

Pozostałe kościoły, wszystkie o murowane, zbudowane zostały w XIX i na początku XX wieku. W Bogdańcu zachowała sie kaplica cmentarna z lat trzy­dziestych.

 

Na terenie gminy odnotowano również w archiwach 4 niedu­że majątki. Jeden zachował się całkowicie (dworek wraz z zabudowa­niami  gospodarczymi) w Chwałowicach.

 

 - 3.jpg

Dwa jedynie fragmentarycznie (dworki z jednym budynkiem gospodarczym) w Łupowie i   Jeninie.

 

Bogdaniec

Wieś Bogdaniec została zało­żona w 1768 roku na skraju bagien nadwarciańskich.

Wybudowano wtedy drewnia­ne (ryglowe) domy kryte trzciną. Do każdego domu należało 10 mórg pola. Ściągali wówczas nad Wartę koloniści z głębi Niemiec, a także z ziem polskich. Stworzono im do­godne warunki osiedlenia. Bogda­niec szybko rozwijał się. Liczba mieszkańców na początku XIX wie­ku wynosiła 229, a w 1857 r. już 512 osób. Przeprowadzenie linii kolejo­wej w 1857 roku wpłynęło korzyst­nie na dalszy rozwój miejscowości.

 - 23.jpg  - 24.jpg

Obecnie mieszka tu ponad 1200 osób. Teren gminy położonej na południe od linii kolejowej to obszar pradoliny rzeki Warty o cha­rakterystycznym wysokim zwiercia­dle wody gruntowej. Podstawo­wym czynnikiem pozytywnym wa­runkującym przyszłościowy rozwój gminy jest jej położenie na szlaku komunikacyjnym oraz bliskość du­żego miasta - Gorzowa.

Jenin

 - 22.jpg

W 1278 r. margrabia Albrecht III podarował miastu Gorzów grun­ty na obrzeżu bagien, na których usytuowano Jenin. W 1300 r. wieś stała się własnością klasztoru cy­sterskiego w Mironicach. Podczas reformacji majątek klasztorny prze­szedł na własność elektorów bran­denburskich, a później królów pru­skich. Wielki pożar w 1807 r. do­konał zniszczenia całej wsi, która jednak nie przestała się rozwijać i już w latach 1811-12 został wznie­siony kościół klasycystyczny wg projektu Papritza. Obecnie wieś dy­namicznie rozwija się, czego dowo­dem może być nowy kompleks domków jednorodzinnych - Osie­dle Przylesie oraz Osiedle Jenin l.

Łupowo

 - 19.jpg

U podnóża wzniesień moreno­wych, nad Łupicą leży wieś Łupowo. Na wzniesieniach pozostały nikłe ślady dwóch wczesnośre­dniowiecznych grodzisk z X-XI wie­ku. Łupowo, podobnie jak Jenin, było własnością cystersów, po re­formacji elektorów, a później kró­lów pruskich. We wsi znajduje się kościół neobarokowy, murowany z cegły i otynkowany. Szkieletowa wieża kościelna jest bogato zwień­czona ukształtowanym hełmem z latarnią zakończoną wiatrowskazem, na którym znajduje się data 1909.

 - 20.jpg  - 21.jpg

Stanowice

Stanowice to wieś sołecka na wysoczyźnie gorzowskiej. Nazwa wsi pojawia się po raz pierwszy w do­kumencie fundacyjnym margra­biego Albrechta z 22.05.1300 r. dla cystersów z Kołbacza. Od XV wieku jest wieś w posiadaniu rodziny von Marwitz, następnie majątek zo­staje kupiony przez radcę wojen­nego z Wysokiej. Jego staraniem odnowiono w 1771 roku kościół, a także dobudowano barokową kapli­cę i szkieletową wieżę. To on roz­począł budowę klasycystycznego pałacu z dwoma neobarokowymi skrzydłami i wieżą oraz parku krajo­brazowego z piękną aleją grabową.

 

Racław      

Wieś leżąca na wys. 95 m, sama jest otoczona kilkoma wznie­sieniami, z których najwyższe ma 121 m n.p.m. Osada nigdy nie na­leżała do największych. Księga ziemska z 1337 r. określa obszar wsi na 46 łanów. Pierwotni miesz­kańcy wsi byli pochodzenia sło­wiańskiego. W aktach gorzowskich zachowała się wzmianka o nabyciu przez miasto wsi Racław, zamiesz­kiwanej przez Wendów, jak nazy­wano ludność słowiańską. Do głównych zajęć mieszkańców na­leżała uprawa ziemi oraz hodowla.

W Racławiu znajduje się kościół neogotycki z 1863 r. Wznie­siony z kostki granitowej z ceglaną wieżą oraz dwór w stylu neoklasycystycznym z 1901 r.

12. 13.

 

Jasiniec

Wieś założona w 1773 r. skła­dała się pierwotnie z 4 zagród, na­leżała do miasta Gorzowa. Gmina ewangelicka powstała w 1886 r. W 1896 r. zbudowano murowany neogotycki kościół, usytuowany wzdłuż głównej drogi wiejskiej.

Chwałowice

Wieś założona w 1686 r. mię­dzy Wartą a kanałem Kołomęt jako kolonia należąca do magistratu gorzowskiego. W Chwałowicach znajduje się kościół z tzw. pruskiego muru, o konstrukcji szkieletowej, który powstał w 1790 r. Z empor obie­gających kościół z trzech stron, za­chowała się tylko jedna. Wewnątrz można zobaczyć póżnobarokowy ołtarz z końca XVIII wieku.

15. 16.

 

Podjenin, Jeniniec i Je­ninek

Podjenin, a także Jeniniec i Je­ninek określane były łącznie jako Genninsches Hollender. Projekt ich rozplanowania sporządzono już w 1726 r. W Podjeninie znajduję się neogotycki kościół pw. Wniebowzięcia NMP.

17.

Włostów

Wieś założona w 1775 r., jako kolonia na bagnach nadwarciań­skich. Tutaj wybudowano w 1800 roku kościół o konstrukcji szkieletowej  z drewnianą dzwonnicą z XIX wieku, przebudowany w latach 1974-1975.

 

 

UG Bogdaniec
  • Lubuski Urząd Wojewódzki
  • OWES
  • Zachodnia Izba Przemysłowo-Handlowa
  • Lubuskie warte zachodu
  • Zrzeszenie Prezydentów, Burmistrzów i Wójtów Województwa Lubuskiego
  • Kraina Szlaków Turystycznych
  • Agencja Nieruchomości Rolnych
  • Gazeta Lubuska
  • Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
  • Pro Europa Viadrina
  • Urząd Statystyczny w Zielonej Górze
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x